Mahmut Esat dönemi bitti mi?
2005 yılında bir hukukçu şöyle demişti: “Mahmut Esat dönemi bitti!” Mahmut Esat kimdir, bir dönem niçin onun adıyla anılır:
“Mahmut Esat Bozkurt 1892 yılında İzmir Kuşadası’nda doğdu. İzmir’de başladığı lise öğrenimini İstanbul’da tamamladı. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi ve ardından İsviçre Lozan Fribourg Üniversitesi Hukuk Bölümü’nü bitirdi. 1918 yılında doktora yaptı. Yunanlıların İzmir’i işgal ettiğini duyar duymaz Türkiye’ye döndü ve hemen silah kuşanarak Kuvayı Milliye’ye katılmıştı. Savaştan sonra Türkçülük,, Milliyetçilik ve Devrimcilik konularında çalışmalar yaptı. Birinci TBMM’de İzmir Milletvekili seçilerek Adalet Bakanı oldu. Türk Ceza Kanunu, Medeni Kanun, Borçlar Kanunu, Türk Ticaret Kanunu, Ceza Mahkemeleri Usul Kanunu, Deniz Ticaret Kanunu, İcra İflas Kanunu ve Türk Vatandaşlık Kanunu onun döneminde kabul edildi. 1925’te Hukuk Fakültesi onun döneminde açıldı. 1930’da kadınlara seçme ve seçilme hakkı yine onun döneminde çıkarıldı.”
Soyadı niçin “Bozkurt”tu?
Lozan’dan üç yıl sonra Bozkurt gemisi, Fransız gemisi Lötüs’le çarpışır, “Bozkurt” batar, 8 tayfa kaybolur. Fransız gemisi İstanbul’a gelince, kaptanı tutuklanır. Fransızlar itiraz ederler, konu La Haye Adalet Divanı’na gidecektir. Türkiye bu uluslararası mahkemeye katılmalı mıdır, katılmamalı mı? Atatürk ve İnönü, Mahmut Esat beyi çağırır görüşünü sorarlar, Adalet Bakanı mahkemeye katılmadan yanadır:
“Türk yargısı doğru yoldadır, bu konuda geri çekilme uluslararası saygınlığımızı sarsar ve Lozan’da bin bir zorlukla kaldırdığımız adli kapitülasyonlara Türkiye’nin kapıları yeniden aralanmış olur.
Paşam, La Haye Adalet Divanı’na gidelim, kimin haklı olduğu orada belli olsun, davayı ben savunacağım. Kaybedersem bir daha ülkeme dönmem; fakat kazanacağız. Adalet Divanı önüne gitmeden Fransız devletinin dediğini yapacak olursak Fransızların gözdağı karşısında boyun eğmiş oluruz. Halbuki La Haye Adalet Divanı’na gidersek davayı kaybetsek bile şeref ve haysiyetimiz zedelenmez. Çünkü uluslararası bir mahkemenin hükmüne uymak şerefsizlik değil, tersine, büyük şereftir.”
Atatürk de onun gibi düşünmektedir:
“Güle güle git, kazanacaksınız... Kazanmasanız bile bu millet seni bağrına basacaktır.”
* * *
Mahmut Esat gider ve davayı kazanır.
Atatürk de kendisini ödüllendirir; “Bozkurt” soyadını verir.
İşte, artık kapandı denilen sanılan “Mahmut Esat Bozkurt dönemi” budur.
Mahmut Esat Bozkurt, savcıların “cumhuriyet”in en büyük savunucusu olduklarını belirtmek için “savcı”nın başına cumhuriyet kelimesini koymuştur, hiçbir meslek “cumhuriyet savcısı” diye yazılmaz, söylenmez.
* * *
Adalet Bakanı’yken, cumhuriyetin savcılarına gönderdiği her genelge şunu hatırlatmıştır.
“Cumhuriyet savcıları, Meriç kıyılarında çalışan Türk köylüsünün kaybolan sabanından tutunuz da, bu yurtta yaşayanların uğrayacakları en ufak bir haksızlıktan, hatta Bingöl dağlarının ıssız kuytularında nafakalarını bekleyenlerin gözyaşlarından siz sorumlusunuz!”
* * *
Eğer savcılık unvanının başındaki “cumhuriyet” kelimesini silip atamazsanız “Mahmut Esat devri” bitmez.
Yargı reformu lafının sakız gibi çiğnendiği şu günlerde, Mahmut Esat Bozkurt’u anmanızda yarar vardır.
